Η Μύγα Θυμάται … Ζοζε Σαραμαγκού

Ζοζέ  ντε Σόζα Σαραμάγκου (José de Sousa Saramago), ήταν Πορτογάλος συγγραφέας, ποιητής, σεναριογράφος και δημοσιογράφος, τιμημένος με Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα έργα του, μερικά από τα οποία μπορούν να θεωρηθούν αλληγορικά, γενικά παρουσιάζουν ανατρεπτικές όψεις πάνω στα ιστορικά γεγονότα, δίνοντας έμφαση στον ανθρώπινο παράγοντα.. Ίδρυσε το Εθνικό Μέτωπο για την Προάσπιση του Πολιτισμού (Λισσαβώνα, 1992) μαζί με τον Αρμίντο Φρέιτας-Μαγκαλιάες και άλλους. Ζούσε στο νησί Λανθαρότε των Κανάριων Νήσων της Ισπανίας.

«Οι λέξεις δεν δόθηκαν στον άνθρωπο για να κρύβει τις σκέψεις του».

Η φράση αυτή διείπε το έργο και την ζωή του Ζοζέ Σαραμάγκου, ο οποίος με μαεστρία και χωρίς φειδώ τις χρησιμοποιούσε πότε για να δημιουργήσει τα μοναδικά λογοτεχνικά του έργα, πότε για να πάρει θέση απέναντι σε διάφορα γεγονότα.

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου γεννήθκε στις 16/11/1922. Η οικογένειά του ήταν άκληροι αγρότες, σε ένα μικρό χωριό βορειοανατολικά της Λισαβόνας. Το «Σαραμάγκου» ήταν το παρατσούκλι της οικογένειάς του, που πρωτοβουλιακά το κατέγραψε ο υπάλληλος στο ληξιαρχείο δίπλα στο επίθετό τους, de Sousa. «Σαραμάγκου» είναι το όνομα ενός άγριου βοτάνου, που τα φύλλα του χρησιμοποιούνταν ως τροφή από τους φτωχούς.

Υπήρξε καλός μαθητής, αν και φοιτούσε με εξαιρετική δυσκολία λόγω των οικονομικών δυσκολιών που αντιμετώπιζε η οικογένειά του. Γράφτηκε σε τεχνικό σχολείο για να γίνει μηχανικός. Όπως ο ίδιος έλεγε χαρακτηριστικά, το βιβλίο σπουδών, εκείνη την εποχή περιλάμβανε εκτός από τις προβλεπόμενες τεχνικές γνώσεις, γαλλικά και λογοτεχνία. Έτσι, μη έχοντας ο ίδιος βιβλία –πέρα από κάποια δανεικά από έναν φίλο του, για τα οποία θα είχε λεφτά όταν θα ήταν 19 χρονών-, το βιβλίο της τεχνικής σχολής, αποτέλεσε την πρώτη του επαφή με τη λογοτεχνία.

Άλλαξε πολλές δουλειές κατά την διάρκεια της ζωής του προκειμένου να βιοπορίζεται. Ταυτόχρονα ξεκίνησε να συγγράφει και τα πρώτα του βιβλίου, όντας ουσιαστικά αυτοδίδακτος στη συγγραφή. Το πρώτο του βιβλίο του εξέδωσε ηλικία 23 ετών. Έκτοτε ακολούθησαν 30 χρόνια σιωπής.

Το 1949 απολύθηκε, λόγων των πολιτικών του πεποιθήσεων. Ήταν κομμουνιστής, και ως τέτοιος, δεν ήταν ευπρόσδεκτος από τη Διδακτορία του Σαλαζάρ. Ωστόσο, όπως ο ίδιος έχει δηλώσει αφοπλιστικά σε συνέντευξή του στο περιοδικό των New York Times το 2007, «η απόλυσή μου ήταν η μεγαλύτερη τύχη της ζωής μου. Με έκανε να σταματήσω και να αναστοχαστώ. Ήταν η γέννηση της ζωής μου ως συγγραφέας».

Τα έργα του διακρίνονταν από τον μακροπερίοδο λόγο, καθώς μία περίοδος μπορεί να καταλάμβανε ολόκληρη σελίδα βιβλίου. Η τεχνική του αυτή προσέδιδε στο ύφος του χαρακτηριστικά πρωτοπορίας, καθώς υποδήλωνε μια αντισυμβατικότητα στην οργάνωση του λόγου του, αλλά και συνέχεια στο λόγο του στοιχείων της παράδοσης, καθώς ο λόγος του προσιδίαζε στον απλό καθημερινό, ρευστό λόγο των λαϊκών ανθρώπων.

Όσον αφορά στα θέματά του και στη διαπραγμάτευσή τους, αυτό που τον διέκρινε ήταν η αλληγορία, ενώ δεν δίσταζε στην επιλογή θεμάτων-πρόκληση. Επέλεγε συχνά θέματα που έμοιαζαν «φανταστικά», «εκτός πραγματικότητας», για να μιλήσει θέματα «της πραγματικότητας». Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν το έργο του «Περί Τυφλότητας» (1995), στο οποίο βασίστηκε η ταινία του Fernando Meirelles (2008), το οποίο αποτελεί μία μεταφορά για τον τρόπο με τον οποίο τα πλουσιότερα έθνη επιδιώκουν τη συσσώρευση ακόμα περισσότερου πλούτου, με την συνεχιζόμενη περαιτέρω φτωχοποίηση των ήδη φτωχών. Το «Όλα τα Ονόματα» (1997) και «Η Σπηλιά» (2001) θίγουν τις παραβιάσεις της ατομικότητας από την γραφειοκρατία.

Από τα πιο γνωστά του έργα είναι το «Κατά Ιησούν Ευαγγέλιο», στο οποίο παρουσιάζεται ο Ιησούς σταυρωμένος να απολογείται στην ανθρωπότητα για τις αμαρτίες του Θεού. Το έργο αυτό δίχασε, καθώς από κάποιους θεωρήθηκε βλάσφημο, από άλλους βαθιά θρησκευόμενο. Ωστόσο, η πορτογαλική κυβέρνηση, κατόπιν πιέσεων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας εμπόδισε την υποψηφιότητά του για το Βραβείο Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας το 1992, πράξη που οδήγησε στην αυτοεξορία του Σαραμάγκου στα Κανάρια Νησιά που ανήκουν στην Ισπανία.

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου δεν δίστασε ποτέ να πάρει θέση, όποιο κι αν ήταν το κόστος. Έτσι, δεν δίστασε να ισχυριστεί πως το καθεστώς που επέβαλαν οι Ισραηλινοί στους Παλαιστίνιους στη Λωρίδα της Γάζας δεν διέφερε σε τίποτα από το ολοκαύτωμα του Άουσβιτς, δήλωση που προκάλεσε αντιδράσεις, και ανάμεσα στα άλλα είχε ως αποτέλεσμα την απαγόρευση της κυκλοφορίας των βιβλίων του στο Ισραήλ.

Η συμβολή του στη Λογοτεχνία του αναγνωρίστηκε με την απονομή του Βραβείου Νόμπελ το 1998.

Στην ομιλία του εξήρε τους παππούδες του, οι οποίοι, παρόλο που ήταν φτωχοί αμόρφωτοι αγρότες, του εμφύσησαν την αγάπη για τη φαντασία, τις παραδόσεις, αλλά και τη φύση.

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου πέθανε, στις 18/6/2010.

Σχετικά με miga art press

Τέχνη. Και καθημερινότητα. Αλλά και πώς η Τέχνη μπαίνει μέσα στην καθημερινότητά μας, ή μήπως η καθημερινότητά μας περιστρέφεται γύρω από την Τέχνη; Και σκέψεις και συναισθήματα, έτσι όπως αυτά διαμορφώνονται από την επαφή μας με την Τέχνη, αλλά και από την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Οι τρόποι που την αντιλαμβανόμαστε και την συναισθανόμαστε. Και την Τέχνη και την καθημερινότητα. Εν τέλει, και εν ολίγοις, ο λόγος μας για Τέχνη μέσα στην καθημερινότητά μας. Κι εδώ προκύπτει το εξής: τι να πρωτο-πει κανείς; Τι να πρωτο-γράψει; Από ποια θέση; Ερωτήματα που μας ώθησαν να φτιάξουμε αυτό το blog, έτσι ώστε, από κάποια αφετηρία, και μέσω του γραπτού λόγου, να ξεκινήσουμε από κάπου. Μαζί σας. Και αν η Τέχνη γίνεται καμβάς για τα συναισθήματα και για τις σκέψεις μας, ταυτόχρονα δεν αποκλείεται να διαταράσσει τα «κοινώς αποδεκτά», την «κοινή λογική», την «κοινή ησυχία». Για να βάλει –ή μήπως να σχηματοποιήσει υπάρχουσες- νέες δυναμικές στα κοινά κείμενα. Και κάπως έτσι προέκυψε η «Μύγα». Έντομο μικρό, -και όμως σκέφτεσαι κάτι πιο ενοχλητικό, ιδίως σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, σαν αυτές που έρχονται; Ασταμάτητη, και με έναν ασίγαστο βόμβο, ικανότητα στο να «ενοχλήσει», και –γιατί όχι;-, να «διαταράξει». Καλές πτήσεις! Η Συντακτική Ομάδα του «Μύγα Art Press»

Δείτε όλα τα άρθρα του/της miga art press →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *