“Κάτω τα χέρια από τις φωτογραφίες. Εγώ δεν τις κακοποιώ. Ούτε τις «μαγειρεύω», ούτε τις «τακτοποιώ”

Dorothea Lange 

Κατάφερε μέσα από τον φωτογραφικό φακό της να καταστρέψει τα θεμέλια  του Αμερικανικού ονείρου και να παρουσιάσει τον γυμνό εφιάλτη και την τραγική μοίρα χιλιάδων Αμερικανοϊαπώνων που βρέθηκαν έγκλειστοι σε κέντρα μετεγκατάστασης μετά την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ το 1941. Αποτύπωσε Μία οικογένεια με πέντε παιδιά και ελάχιστα υπάρχοντα, στην Οκλαχόμα, σε αναζήτηση μιας καλύτερης μοίρας την περίοδο της Μεγάλης ύφεσης και με την δημοσίευση των εικόνων των αγροτών ανάγκασε την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να στείλει βοήθεια, ωστόσο αυτές από τα Κέντρα Μετεγκατάστασης έμειναν για χρόνια απαγορευμένες.

Η Dorothea Lange ήταν μια ηρωίδα του φακού που ταρακούνησε συθέμελα όχι μόνο ένα έθνος, αλλά ολόκληρο τον κόσμο, έως και σήμερα.

Από τις πιο εμβληματικές εικόνες της αμερικανικής κουλτούρας, και ένα από τα πιο γνωστά της έργα, είναι η  32χρονη μητέρα και εργάτρια σε καλλιέργειες μπιζελιών  καθώς κοιτάζει εξουθενωμένη το άπειρο. Η Λανγκ κατάφερε να αιχμαλωτίσει στο ίδιο κάδρο και στο ίδιο βλέμμα την απόγνωση αλλά και το σθένος, σε βαθμό που κάποιοι μεταγενέστεροι αναλυτές να την κατηγορήσουν ότι η φωτογραφία ήταν στρατευμένη τέχνη, με σκοπό να δώσει κουράγιο στον χειμαζόμενο αμερικανικό λαό.

Πριν ο φακός της μηχανής καταγράψει την άτυχη μοίρα μιας μάνας και των παιδιών της, επί είκοσι ολόκληρα μίλια, η φωτογράφος σκεφτόταν αν θα έπρεπε να είχε σταματήσει σ’ αυτό που είδε με την άκρη του ματιού της. Στον άδειο δρόμο βλέπεις τον μουλιασμένο από την βροχή, να έχει καταστρέψει τα πάντα, το μυαλό δεν αντιστέκεται στην απόσταση, και η λογική κάνει ένα βήμα πίσω μπρος στο συναίσθημα. Μια στροφή του τιμονιού και βρίσκεσαι στο αντίθετο ρεύμα, μακριά από κάθε ενδοιασμό και δίπλα στον στόχο σου.

Εκεί ζούσαν προσωρινά, με τις οικογένειές τους σε παραπήγματα, περιφερόμενοι άστεγοι αγρότες. Πάμφθηνα εργατικά χέρια μεταναστών για τις καλλιέργειες της περιοχής. Θα μάζευαν αρακά και μπιζέλια, αλλά την προηγούμενη νύχτα ο παγετός είχε καταστρέψει τη σοδειά. Άλλο ένα κακό νέο ανάμεσα στα χιλιάδες δυσάρεστα μαντάτα της ζωής τους.

Και ενώ σήμερα στην επανάληψη των καιρών ξέρεις πως η ερώτηση σου είναι μάταια, παίρνεις μια βαθιά ανάσα κοιτάς την άγνωστη γυναίκα, σύμμαχο για πολλούς ταλαιπωρημένους ανθρώπους ανά τα χρόνια και αναρωτιέσαι: θα σταματήσει άραγε η άδικη δυστυχία στον κόσμο;

Στην διάχυτη ανησυχία της στιγμής το ανθρώπινο ιδεώδες χωρίς κανένα έλεος, θα μετατραπεί σε διωγμό, χωρίς καμία αντίσταση. Τα ίδια εκείνα χέρια που πριν από λίγες ώρες ήταν χρήσιμα στην υλοποίηση του κέρδους κάποιον, αυτομάτως έγιναν άχρηστα. Χωρίς ανταλλάγματα χάνεται και η συμπόνια, ο ελάχιστος ανθρωπισμός που μπορεί να κατοικεί στους “καθωσπρέπει” ανθρώπους με τα παιδιά τα σπίτια και την γη τους εξασφαλισμένα. Αυτοί που ήταν έτοιμοι να μοιράσουν ένα κομμάτι ψωμί, το παίρνουν πίσω, ικανοί να διαπράξουν μέσα από φτηνές δικαιολογίες, άλλο ένα αδίκημα, με το οποίο θα διαγράψουν το προηγούμενο και θα ενισχύσουν το επόμενο.

Μέσα στην παρανοϊκή ασφυκτική ατμόσφαιρα της φτώχειας του πόνου και της εξαθλίωσης ο φακός της Λανγκ, εστίασε στην μάνα των 32 χρόνων, με τα τέσσερα παιδιά και ένα πέμπτο πάνω από την μήτρα της.  Η φωτογράφος δεν ρώτησε τίποτα, τράβηξε δυο γενικά πλάνα από την μισοφτιαγμένη καλύβα τους. Όνομα καταγωγή και το πως ήταν περιττά. Μονάχα την ηλικία της γυναίκας.

Στην αρχή από μακριά και μετά, το θάρρος και μια οικειότητα που δεν είχε δοθεί από κανένα, παρά γεννήθηκε ανάμεσα τους, για να καταγράψει. Η μητέρα δεν γύρισε να κοιτάξει, δεν ήθελε , δεν ήξερε, δεν την αφορούσε; Δεν έχει και μεγάλη σημασία.  Μόνο η ανάγκη για επιβίωση πρωτοστατεί και καλύπτει τα πάντα.

Μέσα στην ελάχιστη ιδιωτικότητά τους η Λανγκ κατάφερε να τραβήξει έξι φωτογραφίες. Η φωτογράφος υποσχέθηκε προφορικά να μην δημοσιεύσει το υλικό, υπόσχεση που δεν κρατήθηκε μιας και λίγες μέρες αργότερα οι φωτογραφίες μοιράστηκαν σε χιλιάδες ζευγάρια ματιών.

Τρεις μέρες μετά τη δημοσίευση της φωτογραφίας στην εφημερίδα, εκείνος ο καταυλισμός στη μέση του τίποτα (US Highway 101, 2.500χλμ, κατά μήκος της δυτικής ακτής) γέμισε με τρόφιμα, ρούχα και προσφορές ανθρώπων που είχαν συγκινηθεί από τη φωτογραφία της μητέρας. Η δημοσίευση μιας δεύτερης φωτογραφίας- διαφορετικής από αυτή που είχε μπει στην εφημερίδα- έκανε τον γύρο της χώρας μέσα σε λίγες μέρες.

Μια τυπωμένη εικόνα στις εφημερίδες, μακριά από τον τόπο της, μακριά από το πρόσωπο με το δυνατό αποφασισμένο βλέμμα που της έδωσε ζωή  -την όση είχε απομείνει στην ίδια- και δυο σώματα παιδιών ακουμπισμένα με τον φόβο πάνω της ξεδίπλωσαν μια προγενέστερη “Τερέζα” κατατρεγμένη στον πίνακα της ζωής.

“H Dorothea Lange  τράβηξε αυτές τις φωτογραφίες το 1936, στις Ηνωμένες Πολιτείες (NipomoCalifornia). Το στιγμιότυπο της μητέρας με τα δυο παιδιά γυρισμένα στο φακό, αποτέλεσε την πιο χαρακτηριστική φωτογραφία της Παγκόσμιας Οικονομικής Ύφεσης πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. (Great Depression).  Η ταυτότητα της εμβληματικής “Migrant Mother” έγινε γνωστή πολλές δεκαετίες αργότερα, όταν η ηλικιωμένη πλέον γυναίκα εκείνης της φωτογραφίας έδινε μάχη με τον καρκίνο και δεν είχε τα χρήματα για να νοσηλευτεί σε δημόσιο νοσοκομείο. Τότε δημοσιεύτηκε τ’ όνομά της και μαζεύτηκε ένα ποσό (κάποιες χιλιάδες δολάρια) που της επέτρεψε να ‘χει ένα αξιοπρεπές τέλος. Την έλεγαν Φλόρενς (Florence Owens Thomson 1903 -1983), ήταν μια Τσερόκι. Διωγμένη από την Οκλαχόμα – όπως χιλιάδες της φυλής της-  παντρεύτηκε σε μικρή ηλικία, όμως η οικογένεια του συζύγου δεν ήθελε μια ινδιάνα για νύφη. Έκαναν παιδιά, εκείνος πέθανε ξαφνικά. Πώς θα ζήσουν; Τι θα κάνουν; Οικονομική ύφεση, ανεργία, διώξεις. Ανατροπές, μόνο ανατροπές. Ένας άβολος σκληρός άδικος κόσμος. Κάθε βήμα της ζωής της- από την αρχή- έμοιαζε δύσκολο, έως ακατόρθωτο. Κάθε βήμα κι ένας πόνος. Κι όλα να μοιάζουν κάθε φορά με το τέλος του κόσμου.

Η Φλόρενς δεν κέρδισε ποτέ χρήματα από τη φωτογραφία (μόνο το ποσό εκείνο στα γεράματα, πριν πεθάνει). Ούτε η Λανγκ. Τα δικαιώματα ανήκαν στην αμερικανική κυβέρνηση ( με κρατικό χρήμα- Farm Security Administration– είχαν πληρωθεί τα ντοκουμέντα της ομάδας φωτογράφων που ταξίδευαν στις φτωχές αγροτικές περιοχές της Αμερικής). Η Λανγκ, όμως, κέρδισε αναγνωρισιμότητα κι επαγγελματική καταξίωση”

(Dorothea Lange 1895-1965)

Κοιτάζοντας ένα εικονογραφημένο παρελθόν μιας πραγματικότητας που αποτυπώθηκε για να μην ξεχαστεί, ας ονειρευτούμε στην ανθρωπιά που θα έρθει από μέσα μας για να κατατροπώσει κάθε εξαθλίωση, έτσι με σύμμαχο την μνήμη για το παρελθόν και την εντατική τροποποίηση του παρόντος ίσως ανταμώσουμε ουσιαστικά με το μέλλον.

Κέλλυ Πήλιουρα

 

 

Σχετικά με Κέλλυ Πήλιουρα

Γεννήθηκα σε μια κουκίδα αυτού του πελώριου "μικρόκοσμου", που ούτε ο κλασσικός Αμερικάνος δεν ξέρει. Στις 28 του Οκτώβρη και ενώ όλοι περίμεναν να γιορτάσουν την εθνική εορτή, η μαμά μου έκανε την διαφορά. Είμαι η Κέλλυ και σύμφωνα με το ιστορικό της γέννησης μου είμαι αντί- συμβατική. Από πολύ μικρή η μουσική και το διάβασμα μπήκαν στην ζωή μου , θέλοντας να ισορροπήσουν την διχασμένη προσωπικότητα που έφερα από βρέφος. Παρέμειναν δίπλα μου, πιστοί φίλοι, να καταπραΰνουν την παράξενα αθόρυβη ζωή μου... Μέσα σε όλη αυτή τη μικρή διαδρομή και παρόλο που είμαι από αυτούς που ζουν με το αίσθημα, οι αριθμοί μπήκαν στη ζωή μου και με οδήγησαν έξω από την πόρτα του Πανεπιστημίου. Κι ενώ ήμουν χαμένη μέσα στις ψυχρές γραμμές των μαθηματικών και τους παράλογους νόμους των οικονομικών, σκυμμένη στο θρανίο ονειρευόμουν ακόμη τη μέρα που η ζωή θα ξεκινούσε. Ονειρεύτηκα φλογερά μια ζωή όλο λέξεις και μουσική, φθινοπωρινά φύλλα σε ατέλειωτα ξενόφερτα βροχερά λιβάδια, με τον έρωτα και την αγάπη να χορεύουν πάνω στην λασπωμένη γη..          -Φυσικά κάτω από ένα δέντρο! Όνειρα λες; Τα "φώτα"άνοιξαν η "αυλαία" έπεσε για την βαρετή ζωή, και το θέατρο πήρε πρωταρχικό ρόλο και θέση στην ζωή μου, έχοντας συνοδοιπόρους πάντα, τα φαντασιακό, ως βασική προϋπόθεση για επιβίωση στο υπαρκτό. Σαν ηθοποιός λοιπόν, κατέκτησα μόνο λίγα Όσκαρ και κάποιες χρυσές σφαίρες, τίποτα το σημαντικό. Μετά, σκέφτηκα πως τα ωραία και σημαντικά, είναι τα μικρά, μάζεψα τα βιβλία μου και τους ήρωες τους, τις μελωδικές μου αναζητήσεις, και βγήκα πίσω από το φως, παραμένοντας πιστός δημιουργός ενός άλλου κόσμου κάθε φορά. Πότε από την θέση σκηνοθέτη, και πότε από την θέση μπροστά στο μικρόφωνο του ραδιοφώνου, επιβεβαιώνοντας την μαγεία της επικοινωνίας, μεταξύ πομπού και δέκτη. "Racing around to come up behind you again" Καλές Πτήσεις..

Δείτε όλα τα άρθρα του/της Κέλλυ Πήλιουρα →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *