Eurovision: Αλλιώς… 

Eurovision. Ένας Διαγωνισμός «χαζοτράγουδου», που κάποιοι αγαπάνε, κάποιοι μισούνε, και κάποιοι αγαπάμε να μισούμε; Ή ένας Διαγωνισμός, όπου, όταν τα φώτα ανάβουν, και η performance αρχίζει, η πολιτική ντύνεται το κιτς; Μπορεί ένα τραγούδι να είναι κάτι περισσότερο από μια ιστορία αγάπης, δεδομένης της ιστορικής στιγμής και των συγκυριών; Μπορεί ένας χορός της κοιλιάς να είναι πολιτική δήλωση;

Στα 65 χρόνια που υπάρχει ο θεσμός, αφορά πλέον περισσότερες Ηπείρους. Ακόμα και πίσω, στο 1956 ωστόσο, όταν δημιουργήθηκε, στην Ευρώπη υπήρχαν δύο κόσμοι, δύο διαφορετικές κοινωνικές πραγματικότητες, και ανάμεσά τους ο Ψυχρός Πόλεμος.

Στα 65 χρόνια που υπάρχει, δεν έχει πάψει να είναι ένας Διαγωνισμός με στόχο την ενδυνάμωση της κοινής ευρωπαϊκής συνείδησης βάσει των στοχεύσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έτσι όπως ορίζονται από τις ευρωπαϊκές ελίτ. Πλέον όμως, είναι και ένα θέαμα που μεταδίδεται τηλεοπτικά παγκοσμίως, ενώ οι συμμετέχοντες δεν προέρχονται αποκλειστικά από τον ευρωπαϊκό χώρο εδώ και χρόνια.

Χαρακτηρισμένος ως “διαγωνισμό της υποκουλτούρας” – ενός «χαζοτράγουδου», που «άντε, να τελειώνει, μπουχτίσαμε πια!»… Ένας διαγωνισμός που, όχι σπάνια, έχει «γονατίσει» οικονομικά το κράτος που ανέλαβε την διοργάνωσή του…

Είναι όμως μόνο ένας διαγωνισμός η Eurovision ή κυριαρχεί ο Θεσμός στην μουσική γιορτή της Άνοιξης; Σίγουρα, ένας θεσμός που κάποιοι φανατικά αγαπάνε, κάποιοι μισούνε. και πολλοί αγαπάμε να μισούμε. Ένας θεσμός αντιφατικός από τη φύση του: εθνικές συμμετοχές να διαγωνίζονται σε υπερ-εθνικό επίπεδο, με τελικό αποδέκτη το παγκόσμιο πλέον κοινό.

Μπορεί ένας χορός της κοιλιάς να εμπεριέχει πολιτική δήλωση; Γιατί κάποιες συμμετοχές «εμμένουν» στην εθνική τους γλώσσα στο στίχο; Πώς δικαιολογείται ένα κράτος με εθνικιστική πολιτική να συμμετέχει με ένα τραγούδι που παραπέμπει σε πολιτισμική μειονότητα, σε ετερότητα της «εθνικής» ταυτότητας; Τι μπορούμε να μάθουμε μέσα από τις έμφυλες αναπαραστάσεις των συμμετοχών; Ερωτήματα που προστίθενται ανά τα χρόνια – διεκδικούν απαντήσεις, άλλα τις βρίσκουν και άλλα πολλαπλασιάζουν το ενδιαφέρον των συμμετοχών κάθε χρονιά.

Γυρίζοντας το χρόνο πίσω στο 1956, θα προσπαθήσουμε να εξερευνήσουμε μαζί όλα τα παραπάνω, σε μια στιγμή που ο Διαγωνισμός κερδίζει σε παγκόσμια τηλεοπτική μετάδοση και απήχηση, ενώ εντός του ευρωπαϊκού χώρου, εκφράζονται ολοένα και πιο έντονα οι αμφισβητήσεις στο «ευρωπαϊκό ιδεώδες», έτσι όπως αυτό πολιτικά εκφράστηκε και καλλιεργήθηκε από πολιτικούς θεσμούς, που πλέον έχουν ταυτιστεί με αξίες που θεωρούνται «ξένες» ως προς αυτό.

Με τους ήχους από τραγούδια που «ξεχώρισαν» για διάφορους λόγους, και που όλο και κάποιοι και κάποιες από εμάς έχουμε σιγομουρμουρίσει-στα κρυφά. Έτσι, γιατί έχουμε και ένα image.

Έχει όμως και η pop την ακατανίκητη δύναμη να σου κολλάει στο μυαλό.

Σε μια Ευρώπη μοιρασμένη κοινωνικά – διχασμένη πολιτικά και μη ορατά εμπόλεμη, η ταύτιση του κοινού με την μουσική και τον διαγωνισμό, όχι μόνο κρίνει το αποτέλεσμα, αλλά ορίζει και την επιθυμία του μέσα από το μήνυμα που κρύβει η επιλογή του.

1956 λοιπόν. Στο διαγωνισμό της Ευρωπαϊκότητας, που γίνεται με πρότυπο το Μουσικό Φεστιβάλ του San Remo, συμμετέχουν μόλις 7 χώρες, που ήταν και ο πυρήνας των διακρατικών ενώσεων που δημιουργήθηκαν στο ευρωπαϊκό έδαφος. Νικήτρια του διαγωνισμού η Lys Assia, με το In memoriam, και μια essence από Hollywood. Άλλωστε η κινηματογραφική του βιομηχανία μονοπωλούσε, σε μία ήπειρο όπου ΗΠΑ και Δυτική Ευρώπη συμμαχούσαν ενάντια στην Ανατολική Ευρώπη των σοσιαλιστικών καθεστώτων.

  1. Μια δεκαετία κοινωνικών και εργατικών αγώνων, εναντίωσης στον πόλεμο του Βιετνάμ, αμφισβήτησης, μια δεκαετία που φέρει ένα σύνθημα ελευθερίας, μοιάζει όμως να μην είναι τόσο ελεύθερη. Oκόσμος καίγεται και ηEurovision σφυρίζει (αδιάφορα)-ή μήπως όχι;-. Πολλοί μελετητές έχουν επισημάνει πώς η Eurovision απηχεί τις αξίες στις οποίες συμπυκνώνεται αυτό που θεωρείται «ευρωπαϊκή ταυτότητα», ανάμεσα στις οποίες βρίσκεται και η πίστη σε μια «κοινωνία δημοκρατική». Όπως βέβαια κάτι τέτοιο ορίζεται από αυτόν που το επικαλείται, και πάντα σε αντιπαράθεση ως προς ό, τι και όποιον θεωρείται εχθρικό. Έτσι, λοιπόν, ο Διαγωνισμός βρέθηκε στην πρωτεύουσα της Δικτατορίας του Φράνκο, στη Μαδρίτη. Άλλωστε «τα πάντα στη ζωή είναι ένα τραγούδι», όπως ανάλαφρα τραγουδούσε η Massiel (αντικαθιστώντας τον Serrat, που ήθελε να τραγουδήσει στην Καταλανική, κάτι μη αποδεκτό από το καθεστώς), προβάλλοντας την επιθυμητή εθνική εικόνα στο ευρωπαϊκό κοινό.

Η πορεία του διαγωνισμού αλλάζει – τα πολιτικά και κοινωνικά πρότυπα κυριαρχούν – η εδραίωση νέων μουσικών ακουσμάτων μέσα στο πέρασμα των χρόνων έχει την δική της σημασία – η προβολή των χωρών μοιάζει με πολύωρο διαφημιστικό σπότ– η καπιταλιστική αντανάκλαση του θεσμού κυριαρχεί – τα δημοκρατικά συνθήματα και οι διαφορετικές δημοκρατίες που προβάλλονται κάθε φορά γίνονται σύνθημα στην Ευρώπη της Παγκοσμιοποίησης και των Εθνικισμών.

Το 1973 το Ισραήλ, μια χώρα εκτός ευρωπαϊκού χώρου και κουλτούρας (όπως ορίζεται τέλος πάντων αυτό), και ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη οι αγώνες των Παλαιστινίων, συμμετέχει για πρώτη φορά στο διαγωνισμό. Η Ilanit εμφανίζεται λοιπόν με ενδυμασία που έχει παραδοσιακές και χίπικες αναφορές (τα «παιδιά των λουλουδιών» και τα αιτήματα Ειρήνης ήταν επίκαιρα). Και τραγουδά για ένα ζευγάρι που πρέπει να λύσει μόνο τις διαφορές του, χωρίς πίεση από άλλους. Ή μήπως η «ιστορία (συζυγικής) αγάπης» αφορά σε κάτι πιο ευρύ από μια τεταμένη σχέση; Το αλεξίσφαιρο πάντως, όπως πολλοί ισχυρίστηκαν, κρίθηκε απαραίτητο κάτω από το πολύχρωμο φόρεμα. Το 1974 το Βατερλώ των ΑΒΒΑ νικά, «Νιώθω νικήτρια ενώ χάνω», τραγουδούν και γίνονται διεθνές hit. Κρίνοντας από τις αντιφάσεις τις εποχής, ποιος είναι ο νικητής και ποιος ο χαμένος στρατηλάτης; Ένα Βατερλό από το ιστορικό παρελθόν, σύμβολο της καθολικής ήττας ενός μεγάλου στρατηλάτη, μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Το 1974, η Ελλάδα του ΕΟΤ, τραγουδισμένη από τη Μαρινέλα, εμφανίζεται επί σκηνής. Στίχος σύνθημα για την προβολή της χώρας μας προς τα έξω, ακόμα κι αν από πολλούς δεν ήταν κατανοητός. Η Eurovision αρχίζει να γίνεται ένα πολύωρο διαφημιστικό σποτ, κρύβοντας μέσα του αρκετές φορές εκπλήξεις, πότε ευχάριστες, και ποτέ ευχάριστες.

  1. Στην εκπνοή της δεκαετίας που παρουσιάζεται να είναι «μες στην τρελή χαρά», κιτς, και φαντεζί. Λίγο πριν την λήξη του Ψυχρού Πολέμου και τον «εναγκαλισμό» ιδίως στη σκηνή τηςEurovisionτων νεοσύστατων καπιταλιστικών χωρών της Ανατολικής Ευρώπης (βλ. πρώτη συμμετοχή και νίκη της Γιουγκοσλαβίας το 1989), αλλά και λίγα χρόνια πριν την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, τις προσδοκίες για ελευθερία μετακινήσεων που καλλιεργούνταν, η Γαλλο-Καναδή Céline Dion, εκπροσωπώντας την Ελβετία (σε μία άρση της σύνδεσης εθνικής συμμετοχής και υπηκοότητας) τραγουδούσε για «ελευθερία», και την «χαρά του αν πετάς σε άλλες πόλεις», ενώ η Βίσση λίγο πιο πριν τραγουδούσε πως «τα σύνορα είν’ ανοικτά κι εμείς μια συντροφιά». Ελπίδες, προσδοκίες, αλλά και υποσχέσεις, που ωστόσο ποτέ δεν ήταν υλοποιήσιμες καθολικά. Και στον απόηχο των τραγουδιών, στο σήμερα, όπου τα σύνορα υψώνονται ολοένα, τόσο μεταξύ των ευρωπαϊκών εθνικών κρατών, όσο και στο εσωτερικό της κοινωνίας τους.
  1. Η Dana International νικά, και ο διάλογος για το «φυσιολογικό» και το «μη φυσιολογικό» εκτυλίσσεται επί σκηνής του Διαγωνισμού –και συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Δίνοντας μια στιγμή λαμπερής δικαίωσης, αλλά και λειτουργώντας ως άλλοθι για αυτούς που συστηματικά καταπατούν μια σειρά δικαιώματα, και συμβάλλουν στη διατήρηση των συνθηκών που ευνοούν την ανισότητα και τον αποκλεισμό ανθρώπων από την κοινωνία τους.
  1. Κι ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ο διάλογος για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, στη σκηνή της Eurovision προβάλλει χορό της κοιλιάς, χαρέμια, τη γυναίκα στην κοινωνία και την κουλτούρα της «Ανατολής», έτσι όπως τη φαντασιώνεται η Δύση (και τη γυναίκα και την Ανατολή και τη γυναίκα της Ανατολής). Αν η εικόνα που προβάλλεται επί σκηνής αποτυπώνει ή όχι την αλήθεια λίγη σημασία έχει. Σημασία έχει πως συναντά την εικόνα που έχει η Ευρώπη για την Τουρκία της Ανατολής. Και όλη η ρητορική για την «ανώτερη» θέση της γυναίκας στην Ευρώπη, «χλομιάζει» κάτω από τους προβολείς της Eurovision.
  1. H Ιταλία, μη έχοντας λείψει από κανέναν Διαγωνισμό, όντας στις “Big Five” χώρες, τραγουδά –όπως σχεδόν πάντα- στα ιταλικά, με πληθώρα λέξεων που παραπέμπουν στις ανατολικές φιλοσοφίες και κουλτούρες, ως αντίβαρο, κατά τους συντελεστές στην επιφανειακότητα όσων ζουν «μέσα στα social media», εικόνα που χαρακτηρίζει κατά κόρον τη σύγχρονη δυτική κοινωνία. Σε μια χρονιά που οι εθνικισμοί οξύνονται ολοένα, όπως επίσης και η ταύτιση της «ευρωπαϊκότητας» με τα καθημερινά προβλήματα, η εθνική ταυτότητα, και η «διαφορετικότητα» από ό, τι «ευρωπαϊκό» μπορεί να συνεπάγεται η προβολή της μπορεί να αποτελέσει μια μορφή πολιτικής δήλωσης; Η Λευκορωσία της «περιφέρειας του Ευρωπαϊκού Κέντρου», όπως αυτό εντοπίζεται στην Δυτικής Ευρώπη, πάντως επέλεξε για πρώτη φορά την εθνική της γλώσσα. Η Ουγγαρία από την άλλη μεριά, σε πλήρη αντίφαση με τις διώξεις στους Ρομά πολίτες της και την κουλτούρα τους, την πρώτη αριθμητικά πολιτισμική μειονότητα, προέβαλε ακριβώς αυτούς στη σκηνή της Eurovision, σε έναν ψευδεπίγραφο εναρμονισμό ίσως με το τότε σύνθημα της Eurovision “Celebrate Diversity”.

Οι δεκαετίες διαδέχονται η μία την άλλη , το χρώμα και το ”κιτς” αναπαράγεται με την μέθοδο του πολλαπλασιασμού και η μνήμη γίνεται αναγκαίο όχημα για την εξέλιξη του θεσμού, αλλά και για την κατανόηση και την πρόσληψη του φανταχτερού θεάματος, και της σκηνικής πράξης.

Ένα αντιφατικό διαγωνιστικό πάρτυ στολισμένο άναρχα με στοιχεία περασμένων δεκαετιών φορεμένο στην νέα τάξη πραγμάτων, όπου τα σύγχρονα μέσα και η τεχνολογία αξιοποιούνται ολοένα στην καταστολή του εν γένει ”οράματος” για έναν ελεύθερο και ενωμένο κόσμο.

Στον επίλογο της αναφοράς μας στον διαγωνισμό ας επικεντρωθούμε στην ανάγκη της δημιουργίας ως μέσο έκφρασης -ας ονειρευτούμε πως το φαντασιακό μας θα ενεργοποιηθεί στο ρεαλιστικό παρόν, ψηφίζοντας ως μόνο νικητή την αγάπη και την ειρήνη μέσα από την μουσική ως δώρο του Θεού στον άνθρωπο για την ασχήμια της ύπαρξης. Και ας σκεφτούμε αν υπάρχει χώρος και θέση για ανάγκες και αξίες σαν αυτές, κάτω από τα εκτυφλωτικά φωτορυθμικά που λούζουν performers και κοινό.

Συνεχίζεται… στον 63ο Διαγωνισμό Eurovision

Σημείωση:
H EBU καθιέρωσε έναν Ημιτελικό το 2004, και προσέθεσε ακόμα έναν το 2008. Βάσει της δομής αυτής, όλες οι συμμετέχουσες χώρες πρέπει να είναι στις πρώτες 10 των ημιτελικών, προκειμένου να συμμετέχουν στον τελικό. Από αυτό εξαιρούνται οι επονομαζόμενες “Big Five” (δηλαδή οι: Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, Ιταλία, Ισπανία), χώρες που διαδραμάτισαν ιδιαίτερο ρόλο καθ’ όλη την ιστορική πορεία τόσο της Ε.Ε. (συμπεριλαμβανομένων των μορφωμάτων που προηγήθηκαν), όσο και του θεσμού, και χώρες που αποτελούν βασικούς χρηματοδότες της διοργάνωσης, κάτι που δεν είναι άσχετο βεβαίως από την πολιτική και οικονομική θέση ισχύος που κατέχουν. Η δομή αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί πως αποτυπώνει με σαφήνεια τις σχέσεις εξουσίας που ενυπάρχουν στο Διαγωνισμό, προέκταση αυτών που υπάρχουν εν γένει στην ΕΕ.

Πηγές:
Bohlman, Philip V. 2004. The Music of European Nationalism: Cultural Identity and Modern History. Santa Barbara: ABC-CLIO, Inc.
Raykoff, Ivan andTobin Robert Deam (ed.). 2007. A Song for Europe: Popular Music and Politics in the Eurovision Song Contest. Άλντερσοτ: Ashgate.
Shore, Chris. 2000. Building Europe: The Cultural Politics of European Integration. London: Routledge.
Tragaki, Dafni (ed.). 2013. Empire of Song: Europe and Nation in the Eurovision Song Contest. Lanham, Toronto, Plymouth: The Scarecrow Press, Inc.
https://eurovision.tv/history/in-a-nutshell, accessed on: 09/08/2017, 20:08.
http://wiwibloggs.com/2017/05/19/eurovision-2017-non-english-language-songs/189789, accessed on: 23/05/2017, 01:51.
http://wiwibloggs.com/2017/08/03/ingles-no-psoe-political-party-wants-spain-sing-exclusively-national-languages/194204/, accessed on: 12/08/2017, 14:57.
http://wiwibloggs.com/2017/02/15/occidentalis-karma-lyrics/174193/, accessed on: 23/05/2017, 17:45.
https://eurovision.tv/story/behind-the-lyrics-of-italy-2017, accessed on: 2/8/2017, 21:29.
https://eurovision.tv/participant/naviband/info, accessed on: 6/8/2017, 01:07.
http://eurovisionworld.com/?eurovision=2017belarus, accessed on: 06/08/2017, 01:23.

Σχετικά με miga art press

Τέχνη. Και καθημερινότητα. Αλλά και πώς η Τέχνη μπαίνει μέσα στην καθημερινότητά μας, ή μήπως η καθημερινότητά μας περιστρέφεται γύρω από την Τέχνη; Και σκέψεις και συναισθήματα, έτσι όπως αυτά διαμορφώνονται από την επαφή μας με την Τέχνη, αλλά και από την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Οι τρόποι που την αντιλαμβανόμαστε και την συναισθανόμαστε. Και την Τέχνη και την καθημερινότητα. Εν τέλει, και εν ολίγοις, ο λόγος μας για Τέχνη μέσα στην καθημερινότητά μας. Κι εδώ προκύπτει το εξής: τι να πρωτο-πει κανείς; Τι να πρωτο-γράψει; Από ποια θέση; Ερωτήματα που μας ώθησαν να φτιάξουμε αυτό το blog, έτσι ώστε, από κάποια αφετηρία, και μέσω του γραπτού λόγου, να ξεκινήσουμε από κάπου. Μαζί σας. Και αν η Τέχνη γίνεται καμβάς για τα συναισθήματα και για τις σκέψεις μας, ταυτόχρονα δεν αποκλείεται να διαταράσσει τα «κοινώς αποδεκτά», την «κοινή λογική», την «κοινή ησυχία». Για να βάλει –ή μήπως να σχηματοποιήσει υπάρχουσες- νέες δυναμικές στα κοινά κείμενα. Και κάπως έτσι προέκυψε η «Μύγα». Έντομο μικρό, -και όμως σκέφτεσαι κάτι πιο ενοχλητικό, ιδίως σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, σαν αυτές που έρχονται; Ασταμάτητη, και με έναν ασίγαστο βόμβο, ικανότητα στο να «ενοχλήσει», και –γιατί όχι;-, να «διαταράξει». Καλές πτήσεις! Η Συντακτική Ομάδα του «Μύγα Art Press»

Δείτε όλα τα άρθρα του/της miga art press →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *