Ημέρα των ποιημάτων και των ποιητών…

Να διαβάζαμε κάθε μέρα τους ποιητές, και να ήταν η μέρα έτσι νοσταλγικά χαραγμένη, σαν την άνοιξη – μούσα της ποίησης και ανθός της έμπνευσης.

Η ποίηση είναι ανάγκη, και όχι επιλογή. Είναι καταφύγιο στιγμών, εικόνων, προσώπων αγαπημένων, που γυρίζουν το κεφάλι στον ώμο, και ξεκουράζουν την ψυχή στο βλέμμα.

Αρχαία θεά η ποίηση και σύγχρονη επαναστάτις. Φωνάζει η πένα της στο χαρτί. Αφήστε την να μπει και να ταράξει τις ψυχές μας σαν αντικαθρέπτισμα ενός καλύτερου κόσμου . Γιατί η ποίηση κάνει τη ζωή, και τη στιγμή αθάνατη, που λέει και ο ποιητής. Μας βάζει όλους μας σε διαδρομές φανταστικές, ακουμπώντας μας στον ουρανό. Γιατί την ποίηση, όσο την αναζητάς, τόσο σε ανταμείβει.

Κι εσύ που ξέρεις από ποίηση
κι εγώ που δεν διαβάζω
κινδυνεύουμε.
Εσύ να χάσεις τα ποιήματα
κι εγώ τις αφορμές τους.

Με τα λόγια του Μιχάλη Γκανά στην αφετηρία μας, κάνοντας την ποίηση γέφυρα, ανάμεσα στην πρόζα και τη μουσική. 

Άφησέ με νa ‘ρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!

Είναι καλό το φεγγάρι, – δε θα φαίνεται

που άσπρισαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου. Δε θα καταλάβεις.

Άφησέ με νa ‘ρθω μαζί σου.

Όταν έχει φεγγάρι μεγαλώνουν οι σκιές μες στο σπίτι,

αόρατα χέρια τραβούν τις κουρτίνες,

ένα δάχτυλο αχνό γράφει στη σκόνη του πιάνου

λησμονημένα λόγια – δε θέλω να τ’ ακούσω. Σώπα.

Άφησέ με νa ‘ρθω μαζί σου

λίγο πιο κάτου, ως τη μάντρα του τουβλάδικου,

ως εκεί που στρίβει ο δρόμος και φαίνεται

η πολιτεία τσιμεντένια κι αέρινη, ασβεστωμένη με φεγγαρόφωτο,

τόσο αδιάφορη κι άυλη

τόσο θετική σαν μεταφυσική

που μπορείς επιτέλους να πιστέψεις πως υπάρχεις και δεν υπάρχεις

πως ποτέ δεν υπήρξες, δεν υπήρξε ο χρόνος κι η φθορά του.

Άφησέ με να ‘ρθω μαζί σου.

Θα καθίσουμε λίγο στο πεζούλι, πάνω στο ύψωμα,

κι όπως θα μας φυσάει ο ανοιξιάτικος αέρας

μπορεί να φανταστούμε κιόλας πως θα πετάξουμε,

γιατί, πολλές φορές, και τώρα ακόμη, ακούω το θόρυβο του φουστανιού μου

σαν το θόρυβο δυο δυνατών φτερών που ανοιγοκλείνουν,

κι όταν κλείνεσαι μέσα σ’ αυτόν τον ήχο του πετάγματος

νιώθεις κρουστό το λαιμό σου, τα πλευρά σου, τη σάρκα σου,

κ’ έτσι σφιγμένος μες στους μυώνες του γαλάζιου αγέρα,

μέσα στα ρωμαλέα νεύρα του ύψους,

δεν έχει σημασία που ασπρίσαν τα μαλλιά μου,

(δεν είναι τούτο η λύπη μου – η λύπη μου

είναι που δεν ασπρίζει κι η καρδιά μου).

Άφησέ με να ‘ρθω μαζί σου.

Το ξέρω πως καθένας μονάχος πορεύεται στον έρωτα,

Μονάχος στη δόξα και στο θάνατο.

Το ξέρω. Το δοκίμασα. Δεν ωφελεί.

Άφησέ με νά ρθω μαζί σου.

Η Σονάτα του Σεληνόφωτος (1956) είναι η πρωιμότερη από τις ποιητικές συνθέσεις της Τέταρτης Διάστασης, μια ποιητική συλλογή που έχει κριθεί από πολλούς ως αντιαπαρετιθέμενη με το υπόλοιπο έργο του Ρίτσου, θεωρώντας πως στο έργο αναδύεται το προσωπικό και το εσωστρεφές έναντι του συλλογικού, που χαρακτήριζε τον «κοινωνικά» προσανατολισμένο όπως λένε Ρίτσο. Κατά την άποψή μας, πρόκειται για άλλο ένα έργο του Ρίτσου που αναδεικνύεται το μεγαλείο του ως ποιητή. Χρησιμοποιώντας εικόνες που θυμίζουν σουρρεαλιστικούς πίνακες, χρησιμοποιώντας μυθικές φιγούρες της αρχαιότητας, μιλάει συμβολικά για τα γεγονότα που σημάδεψαν τους ανθρώπους της εποχής του και τον ίδιο, για τις ανησυχίες του για το μέλλον που θα φτιάξουν αυτοί οι άνθρωποι….

Ο Γιάννης Ρίτσος, για τον οποίο ο Πάμπλο Νερούδα, κατά τη βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας είχε πει: “Ξέρω κάποιον άλλο με περισσότερα προσόντα για αυτή την τιμή: τον Γιάννη Ρίτσο”. Ωστόσο, δεν τιμήθηκε ποτέ με Νόμπελ, παρά μόνο με φυλακίσεις, κι εξορίες. Για την ποίησή του ο Αραγκόν είχε πει, πως έβλεπε σε αυτήν ” το βίαιο τράνταγμα μιας μεγαλοφυΐας”, ενώ ο Λειβαδίτης τη θεωρούσε “συνώνυμη ενός κόσμου που “γίνεσαι ικανός και να πεθάνεις γι αυτόν”.

Ο Roger Waters συνεργάστηκε με το Trio Joubran στην ερμηνεία αυτού του αποσπάσματος του ποιήματος του Παλαιστίνιου ποιητή Mahmoud Darwish, με τίτλο “supremacy”, “ανωτερότητα”. Το Trio Joubran έχει έδρα του την Παλαιστίνη και απαρτίζεται από τους Samir, Wissam και Adnan Joubran. Τα τρία αδέλφια ειναι από τη Ναζαρέτ. Το πρώτο τους άλμπουμ “Tamaas” κυκλοφόρησε το 2002. Το 2013 τους απονεμέθηκε το Βραβείο Αξίας και Αριστείας του Παλαιστίνιου Προέσρου Mahmoud Abbas.
“Οι Trio Joubran κι εγώ συνεργαστήκαμε σε αυτή την απόδοση του αποσπάσματος του επικού ποιήματος του μεγάλου Παλαιστίνιου ποιητή Mahmoud Darwish. Σε ένα πρώτο επίπεδο, αφηγείται την ομιλία του Ιθαγενή Αμερικανού στον Λευκό. Αφηγείται ωστόσο ταυτόχρονα και για την αγαπημένη Παλαιστίνη του Darwish και τους αυτόχθονες, θύματα της αποικιοκρατίας παντού”.

“Λευκοί άνδρες, πού πηγαίνετε τον λαό μου… πού τον δικό σας;”

“Πολύς καιρός πρέπει να περάσει

Πριν το παρελθόν γίνει ιστορία.

Όπως εμείς

Θα αντικρίσουμε τη μακρινή πορεία

Πρώτα όμως Εμείς θα υπερασπιστούμε τα δέντρα που φοράμε

Θα υπερασπιστούμε το καμπανάκι της νύχτας

που κρέμεται από τις καλύβες μας

Θα υπερασπιστούμε το ελάφι που καλπάζει

τον πηλό από τα σκεύη μας

Και το φτέρωμα αετού στα φτερά των τελευταίων μας τραγουδιών

Αλλά σύντομα θα ανεγείρετε τον κόσμο σας στα ερείπιά μας

Θα ανοίξετε τους δρόμους μέσα από τους ιερούς τόπους

Για να ανοίξετε ένα δρόμο στο μακρινό φεγγάρι που ακολουθεί

Αυτή, είναι η εποχή της βιομηχανίας

Η εποχή όπου τα απολιθώματα άνθρακα τροφοδοτούν την δίψα σας για φίνο κρασί

Υπάρχουν οι νεκροί και οι εποικισμοί

Οι νεκροί και οι μπουλντόζες

Οι νεκροί και τα νοσοκομεία

Υπάρχουν ραντάρ για να αιχμαλωτίσουν την εικόνα των νεκρών

Που πεθαίνουν περισσότερες από μία φορά σε αυτή τη ζωή

τους νεκρούς που περπατούν μετά θάνατον

Τους νεκρούς που θρέφουν το τέρας του πολιτισμού

Τους νεκρούς που πεθαίνουν και κουβαλούν τη γη τους και τα απομεινάριά τους έχουν εξαλειφθεί

Λευκοί άνδρες, πού πηγαίνετε τον λαό μου… πού τον δικό σας;”

Γιατί η ποίηση φοράει την αλληγορία, και ο ποιητής είναι εκεί για να πάρει θέση, όχι μόνο στην αγάπη και στον έρωτα, τον πόνο ή την χαρά . Η ποίηση φωνάζει, μέσα από τον λόγο του ποιητή και την φωνή του αναγνώστη, γίνεται σύμμαχος σε κοινωνικές αδικίες, και αναζητεί την διέξοδο.

Ένας από τους ποιητές που έχουν αναγνωριστεί παγκόσμια, και ένας από τους ποιητές που έχει επικριθεί για τον «άκρατο ερωτισμό» που διείπε τα έργα του, ή ακόμα και για την ομοφυλοφιλία του που υποτίθεται πως καθόρισε το περιεχόμενο των ποιημάτων του. Ο Καβάφης, ένας ποιητής αστικής καταγωγής που εμφορούνταν από τις εμπειρίες της ζωής στην Πόλη, στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στην Αγγλία και στην Γαλλία στα τέλη του 19ου αι και στις αρχές του 20ου. Ένας ποιητής, που έκανε ποίηση συναισθήματα βαθιά ανθρώπινα, προσωπικά που κάνοντάς τα ποιήματα τα ανέδειξε και τα μοιράστηκε με τους ανθρώπους ξεπερνώντας τους περιορισμούς του χρόνου και του χώρου.

Ο ετερώνυμος Πεσσόα και ο Κωνσταντίνος Καβάφης… Δύο βίοι παράλληλοι, που όμως δεν συναντήθηκαν ποτέ.

Το ποίημα Άναμπελ Λη είναι ένα από τα πιο γνωστά έργα του “σκοτεινού” και μυστηριώδους Aμερικανού πεζογράφου και ποιητή Έντγκαρ Άλαν Πόε (1809-1849). Πρόκειται πραγματικά για αντιπροσωπευτικό ποιητικό έργο του ρομαντισμού που φαίνεται ότι συγκινεί μέχρι σήμερα τους αναγνώστες. Είναι το τελευταίο ολοκληρωμένο ποίημα του Πόε, που γράφτηκε το 1849 και δημοσιεύτηκε αμέσως μετά τον πρόωρο θάνατο του δημιουργού του (ο Πόε πέθανε την ίδια χρονιά που έγραψε το ποίημα).

“Χρόνια πολλά περάσαν από τότε,

σ’ ένα βασίλειο δίπλα στο γιαλό,

που κάποια κόρη ζούσε, τ’ όνομά της

‘Αναμπελ Λη, θα το ‘χετ’ ακουστό.

Κι η κόρη αυτή μονάχην είχε σκέψη

να μ’ αγαπά και να την αγαπώ.

Ήμαστ’ ακόμα δυο μικρά παιδάκια,

σ’ ένα βασίλειο δίπλα στο γιαλό:

Μα ήταν τρανή η αγάπη που αγαπιόμαστε-

η ‘Αναμπελ Λη κι εγώ. Στον ουρανό

τα φτερωμένα Σεραφείμ, που μας ζηλεύανε,

μας κοίταζαν με μάτι φθονερό.

Κι ήταν γι’ αυτό -περάσανε πια χρόνια-

που στο βασίλειο δίπλα στο γιαλό,

κατέβηκε απ’ τα νέφη στην ωραία μου

‘Αναμπελ Λη, ψυχρό, θανατερό

τ’ αγέρι κι οι μεγάλοι συγγενήδες της

τη πήραν και μ’ αφήσαν μοναχό,

σ’ ένα μνημούρι μέσα να τη κλείσουνε

στη χώρα τούτη δίπλα στο γιαλό.

Οι άγγελοι που δεν είχαν τη δική μας

την ευτυχία, ζηλέψαν και γι’ αυτό-

Ναι! Και γι’ αυτό (καθώς το ξέρουν όλοι

μες στο βασίλειο δίπλα στο γιαλό),

Τ’ αγέρι από τα νέφη κάποια νύχτα

κατέβηκε ψυχρό, θανατερό

και μ’ άρπαξε τον ώριο θησαυρό.

Κι από των πιο σοφών και πιο μεγάλων

η αγάπη μας τρανότερη πολύ-

κι ούτ’ οι αγγέλοι πάνω στα ουράνια

κι ουτ’ οι δαιμόνοι κάτω απ’ το βαθύ

Ωκεανό μπορούνε τη ψυχή μου

να τη χωρίσουν διόλου απ’ τη ψυχή

της ωραίας μου ‘Αναμπελ Λη.

Γιατί ποτέ δε βγαίνει το φεγγάρι

χωρίς ονείρατα γλυκά να μου κρατεί

της ωραίας μου ‘Αναμπελ Λη.

Και πάντα, όταν προβάλλουνε τ’ αστέρια,

νιώθω και πάλι τη ματιά τη λαμπερή

της ωραίας μου ‘Αναμπελ Λη.

Κι όλη τη νύχτα δίπλα μου τη νιώθω,

συντρόφισσα μου, αγάπη μου ακριβή

μέσα στον τάφο δίπλα στην ακτή

που του πελάου το κύμα αντιλαλεί”

Αν θέλουμε να τον ορίσουμε με τρείς άξονες, αυτοί είναι: ντανταισμός, σουρρεαλισμός, Γράμμος 1949. Ξεκίνησε από το ντανταισμό, και όπως όλοι οι ντανταιστές που ήθελαν να μιλήσουν για τους τρανταγμούς της κονωνίας της εποχής τους πέρασε στον σουρρεαλισμό. Μαζί με τους Λουί Αραγκόν και Αντρέ Μπρετόν θεωρείται πατέρας του γαλλικού σουρεαλισμού. Και βασικό σημείο αναφοράς για να κατανοήσει κανείς τον σουρεαλισμό είναι και το έργο «Η Άμωμη Σύλληψη», του ιδίου με τον Μπρετόν. Η διττή ερμηνεία του τίτλου, συμπυκνώνει και το σκεπτικό των σουρεαλιστών…

Η έγνοια του για τους συλλογικούς αγώνες για το δίκιο φάνηκε με την στάση του υπέρ της Μαροκινής Επανάστασης ενάντια στην αποικιοκρατία των Ισπανών, ενάντια στον φασισμό του Φράνκο, με τις επισκέψεις του στην Ελλάδα λίγο μετά τα Δεκεμβριανά, αλλά και στην ελεύθερη Ελλάδα στον Γράμμο το 1949.

Μανόλης Αναγνωστάκης. Από πολλούς χαρακτηρίστηκε ως «ποιητής της ήττας», μαζί και με άλλους μεταπολεμικούς ποιητές, που θεωρήθηκε πως η ποίησή τους, στον απόηχο και των κοινωνικών συνθηκών της εποχής, και των (διαψευσμένων) προσδοκιών, ήταν «απαισιόδοξη». Ωστόσο, αν διαβάσει κανείς το ποίημα του “Στο Παιδί μου”, αντιλαμβάνεται πόσο επιφανειακή είναι αυτή η προσέγγιση. Κάποιος που έχει «ηττηθεί» από την ζωή, δεν μαθαίνει στο παιδί του να ζει. Αν κάτι διακρίνει τον ποιητή, αυτό είναι ο στοχασμός. Η εύρεση νέων τρόπων για να εκφραστεί και να ζήσει μέσα σε εποχές πεζές, που «δεν είναι για ποιητές».

«Νικόλαε Εγγονόπουλε, σε αυτόν τον κόσμο δύο είναι τα μεγαλύτερα και πιο πολύτιμα στοιχεία, ο Έρωτας και το Σπαθί. Όλα τα άλλα έρχονται κατόπιν και τελευταίο από όλα η κριτική. Είσαι πραγματικά μεγάλος ποιητής, άσε λοιπόν οι άλλοι να λένε ότι θέλουν». Αυτά είπε ο έτερος μεγάλος σουρεαλιστής ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος, προς υπεράσπιση της πρώτης του ποιητικής συλλογής «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν», που θεωρήθηκε «πνευματικό σκάνδαλο» από τους κριτές της εποχής. Σουρρεαλιστής όχι μόνο στον λόγο, αλλά και στον χρωστήρα, αφού η ζωγραφική είναι ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο εκφράστηκε, και για τον οποίο αναγνωρίστηκε η διάνοιά του.

Κι εδώ αναρωτιέται κανείς, ποια ιδιότητα έρχεται πρώτη στην προσωπικότητα του Καββαδία: αυτή του ναυτικού ή αυτή του ποιητή; Μάλλον, ο ποιητής που έκανε ποίηση τη ζωή του ναυτικού, το απέραντο της θάλασσας, τους κινδύνους, τις προσδοκίες, τους ανθρώπους της θάλασσας… Ή ο ναυτικός που ενέπνευσε την ποιητική αποτύπωση της μαγείας, αλλά της θάλασσας…..

Ο ποιητής με την κιθάρα.

Τραγουδοποιός ή ποιητής; Το σίγουρο είναι ότι η φωνή του, η μουσική του, οι στίχοι του, είναι συνώνυμοι της διαμαρτυρίας, της αμφισβήτησης, της εναντίωσης στο κατεστημένο, έτσι όπως αυτό εκφραζόταν στην Αμερική της δεκαετίας του 1960 και του 1970, όπου πλήθαιναν οι φωνές που ζητούσαν το τέλος του πολέμου στο Βιετνάμ, την αναγνώριση πολιτικών δικαιωμάτων στους Αφροαμερικανούς, κ.ά. Το αίτημα για “αλλαγή”, για “μετάβαση”, εκφράστηκε και στον ήχο του, όταν επέλεξε το ηλεκτρικό ροκ ηχόχρωμα έναντι του φολκ….

Ποιητής, τραγουδοποιός. Βουδιστής Μοναχός. Ο Leonard Cohen, που άφησε την μοναστική ζωή για να επιστρέψει πάλι στη δημιουργία, και να ηχογραφήσει δύο δίσκους

H ποίηση είναι η λύτρωση για την τέχνη ή η αιώνια ενοχή των συναισθημάτων;

Στον επίλογο, καμία απάντηση δεν μπορεί να δοθεί. Φτάνει να της αφήνουμε χώρο να ταράξει τις ψυχές μας.

Επιμέλεια: Κέλλυ Πήλιουρα – Χρυσή Κυρατσού

Σχετικά με miga art press

Τέχνη. Και καθημερινότητα. Αλλά και πώς η Τέχνη μπαίνει μέσα στην καθημερινότητά μας, ή μήπως η καθημερινότητά μας περιστρέφεται γύρω από την Τέχνη; Και σκέψεις και συναισθήματα, έτσι όπως αυτά διαμορφώνονται από την επαφή μας με την Τέχνη, αλλά και από την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Οι τρόποι που την αντιλαμβανόμαστε και την συναισθανόμαστε. Και την Τέχνη και την καθημερινότητα. Εν τέλει, και εν ολίγοις, ο λόγος μας για Τέχνη μέσα στην καθημερινότητά μας. Κι εδώ προκύπτει το εξής: τι να πρωτο-πει κανείς; Τι να πρωτο-γράψει; Από ποια θέση; Ερωτήματα που μας ώθησαν να φτιάξουμε αυτό το blog, έτσι ώστε, από κάποια αφετηρία, και μέσω του γραπτού λόγου, να ξεκινήσουμε από κάπου. Μαζί σας. Και αν η Τέχνη γίνεται καμβάς για τα συναισθήματα και για τις σκέψεις μας, ταυτόχρονα δεν αποκλείεται να διαταράσσει τα «κοινώς αποδεκτά», την «κοινή λογική», την «κοινή ησυχία». Για να βάλει –ή μήπως να σχηματοποιήσει υπάρχουσες- νέες δυναμικές στα κοινά κείμενα. Και κάπως έτσι προέκυψε η «Μύγα». Έντομο μικρό, -και όμως σκέφτεσαι κάτι πιο ενοχλητικό, ιδίως σε μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα, σαν αυτές που έρχονται; Ασταμάτητη, και με έναν ασίγαστο βόμβο, ικανότητα στο να «ενοχλήσει», και –γιατί όχι;-, να «διαταράξει». Καλές πτήσεις! Η Συντακτική Ομάδα του «Μύγα Art Press»

Δείτε όλα τα άρθρα του/της miga art press →

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *